Pałac Piescha

Fabryka obok domu

Co stało obok posiadłości fabrykanta

Pocztówka z widokiem na zabudowania fabryczne nad wodą: dwa wysokie ceglane kominy, niskie hale, po prawej wielokondygnacyjny ceglany gmach, przed nim duże drzewo, woda odbija kominy i drzewa, u góry napis „Tomaszów Piotr. Fabryki M. Piesza i J. Halperna” — Fabryki M. Piesza i J. Halperna w Tomaszowie na pocztówce z 1905 r. — widok znad wody ⓘ

Na planie z kwietnia 1893 roku zakład Moritza Piescha zajmuje dwadzieścia osobnych pozycji: dwupiętrowa parowa fabryka sukna, apretura, maszynownia z kotłownią, parowa suszarnia i farbiarnia, magazyn wełny, komin, stajnia z wozownią, kontora, domek stróża — i filtr ściekówSRC-234archiwaliumAkta Rządu Gubernialnego Piotrkowskiego: projekt dwóch murowanych skrzydeł do pakowania i składu towaru na nieruchomości fabrycznej Maurycego Piescha nr 270/272 w Tomaszowie, 1893Data1893GdzieArchiwum Państwowe w Łodzi, sygn. 39/1/0/4/2995Sprawdzono2026-09-09źródło pierwotnepełna karta źródła →. Willa przy ulicy Św. Tekli była domem. Nieopodal, pod numerami 270–274, stała fabryka.

Dwa światy jednego człowieka

Akta nazywają zakład wprost „nieruchomością fabryczną” — w odróżnieniu od mieszkalnych placów 296–298, na których kilka lat później stanął dom-pałacykSRC-234archiwaliumAkta Rządu Gubernialnego Piotrkowskiego: projekt dwóch murowanych skrzydeł do pakowania i składu towaru na nieruchomości fabrycznej Maurycego Piescha nr 270/272 w Tomaszowie, 1893Data1893GdzieArchiwum Państwowe w Łodzi, sygn. 39/1/0/4/2995Sprawdzono2026-09-09źródło pierwotnepełna karta źródła →SRC-235archiwaliumAkta Rządu Gubernialnego Piotrkowskiego: projekt murowanego, dwupiętrowego skrzydła i jednopiętrowej przybudówki Maurycego Piescha na placu nr 298 w Tomaszowie, 1895Data1895GdzieArchiwum Państwowe w Łodzi, sygn. 39/1/0/4/4951Sprawdzono2026-09-09źródło pierwotnepełna karta źródła →.

Posesja mieszkalna wyglądała na planie z 1895 roku zupełnie inaczej: drewniany dom przy ulicy, murowany flygiel, kuźnia, drewniana altana, a w głębi ogród ozdobny i warzywnikSRC-235archiwaliumAkta Rządu Gubernialnego Piotrkowskiego: projekt murowanego, dwupiętrowego skrzydła i jednopiętrowej przybudówki Maurycego Piescha na placu nr 298 w Tomaszowie, 1895Data1895GdzieArchiwum Państwowe w Łodzi, sygn. 39/1/0/4/4951Sprawdzono2026-09-09źródło pierwotnepełna karta źródła →. Żadnych kotłowni ani kominów.

Rosnąca fabryka

Fabryka nie powstała za jednym zamachem. Sprawa z 1893 roku dotyczyła dobudowy „do już istniejącego murowanego, dwupiętrowego fligla” — część zabudowy stała więc tam wcześniej. Rok jej wzniesienia wymaga jeszcze weryfikacjiSRC-006archiwaliumAkta Rządu Gubernialnego Piotrkowskiego: projekt budowy komórek i murowanej, piętrowej oficyny Maurycego Piescha na placu nr 298 w Tomaszowie, 1893Data1893GdzieArchiwum Państwowe w Łodzi, sygn. 39/1/0/4/3000Sprawdzono2026-09-09źródło pierwotnepełna karta źródła →.

W 1897 roku powiatowy inżynier-architekt Sroka — ten sam, który w 1895 roku weryfikował projekt pałacu — osobiście zbadał fundamenty fabrycznego fligla i orzekł, że wytrzymają nadbudowęSRC-172archiwaliumAkta Rządu Gubernialnego Piotrkowskiego w sprawie zatwierdzenia projektu murowanego, dwupiętrowego domu-pałacyku i zabudowań gospodarczych Moritza Piescha pod nr 296 przy ul. Św. Tekli w Tomaszowie, czerwiec–lipiec 1895 r.Data1895 (czerwiec–lipiec, dokładne dni niepewne)GdzieArchiwum Państwowe w Łodzi, sygn. 39/1/0/4/4959Sprawdzono2026-08-26źródło pierwotnepełna karta źródła →SRC-236archiwaliumAkta Rządu Gubernialnego Piotrkowskiego w sprawie nadbudowy pomieszczenia do pakowania na fabrycznym skrzydle zakładów Moritza Piescha, 1897 r.Data1897GdzieArchiwum Państwowe w Łodzi, sygn. 39/1/0/4/6436Sprawdzono2026-09-09źródło pierwotnepełna karta źródła →.

Dwa światy jednego człowieka

Rosnąca fabryka

Źródła tego rozdziału