ul. Barlickiego 32 · Tomaszów Mazowiecki
Dom fabrykanta przy dawnej ulicy Św. Tekli
Pałac Piescha 1 kwietnia 2019 r. — bryła wciąż kompletna z zewnątrz, numer telefonu z banera zamazany ⓘ
Prolog
Willa z wieżą, zaprojektowana w 1895 roku przy tomaszowskiej ulicy Św. Tekli: dom fabrykanta i jego rodziny, potem siedziba Kasy Chorych, świadek wojny — dziś zabytek wpisany do rejestru i zagrożony. To opowieść o ludziach, którzy w nim żyli, i o epokach, które przez niego przeszły.
Przy faktach stoją przypisy — kliknięcie numeru pokazuje źródło. To, co wymaga jeszcze weryfikacji, jest tak oznaczone.
Historia domu opowiedziana od fundamentów po dziś.
Kim był człowiek, który zbudował ten dom
Na pocztówce z 1905 roku wydawnictwo z Miśni podpisało gmach po polsku: „Pałac Moryca Piesza”. Człowiek, którego imię widnieje na kartce, mieszkał w Tomaszowie od dawna — Moritz (Maurycy) Piesch przybył do miasta około 1870 roku i szybko stał się kimś więcej niż właścicielem farbiarni.
Czytaj rozdział 3 min
Jak w latach 1889–1895 rosła posiadłość Moritza Piescha przy ulicy Św. Tekli
22 czerwca 1895 roku Moritz Piesch złożył podpis pod zobowiązaniem inwestora: na placu nr 296 przy ulicy Św. Tekli stanie murowany, dwupiętrowy dom. Tego samego dnia podpisał drugie zobowiązanie — na przybudówkę i dwupiętrowe skrzydło na sąsiednim placu nr 298.
Czytaj rozdział 3 min
Od śmierci fabrykanta do sprzedaży pałacu, 1908–1927
Moritz Piesch zmarł w 1908 roku. Dziewiętnaście lat później dom zaprojektowany dla jego rodziny należał już do kogoś innego.
Czytaj rozdział 2 min
Jak rezydencja fabrykanta stała się siedzibą Kasy Chorych, 1927–1938
12 lutego 1927 roku dwa łódzkie dzienniki podały tę samą wiadomość. „Kurjer Łódzki” pisał, że Kasa Chorych nabyła w Tomaszowie „od jednego z tamtejszych przemysłowców gmach za 100 tysięcy złotych”, z przeznaczeniem na biura centralne i lecznicę.
Czytaj rozdział 3 min
Strzały w ogrodzie, konspiracja w biurze, tablica z trzydziestoma dwoma nazwiskami
W środę 6 września 1939 roku robotnicy Tomaszowskiej Fabryki Sztucznego Jedwabiu odbierali wypłatę przy ulicy Krzywej. Ktoś do nich strzelał — sprawcy ukryli się „w ogrodzie ubezpieczalni przy ul. św. Tekli”.
Czytaj rozdział 1 min
Ubezpieczalnia, przychodnie, wydział zdrowia — dom przy Barlickiego 32, 1948–1989
1 października 1946 roku napadnięto na kasę Ubezpieczalni Społecznej „przy ul. N. Barlickiego” — opracowanie muzealne nie podaje numeru domu. Wojna dobiegła końca, a dom nadal służył chorym i ubezpieczonym; w kolejnych dekadach zmieniały się instytucje, które w nim urzędowały.
Czytaj rozdział 2 min
Zabytek nr 281 — wieża, elewacje i status obiektu zagrożonego
Ośmioboczna wieża z kopulastym hełmem i latarnią, pełny dach, wszystkie elewacje stojące — tak z zewnątrz wyglądał pałac Piescha 1 kwietnia 2019 roku. Wpisany do rejestru zabytków pod numerem 281, figuruje dziś w wojewódzkim programie opieki nad zabytkami wśród obiektów zagrożonych.
Czytaj rozdział 2 min177 lat w 7 krokach
Tajemnice i ciekawostki
Galeria
_Piescha.jpg){kind=link}