Przejdź do treści
Pałac Piescha

Pałac Piescha

Ulica, która sześć razy zmieniała nazwę

Od świętej Tekli po Norberta Barlickiego — z nazwą utworzoną od nazwiska fabrykanta

Narożnik dzisiejszych ulic Warszawskiej i Barlickiego, dawniej św. Tekli, na dawnej fotografii — po lewej księgarnia ⓘ

Dziś ten dom ma adres: ulica Norberta Barlickiego 32. Ulica, przy której w 1895 roku zaprojektowano dom Piescha, miała jednak w sumie sześć nazw — a jedna z nich brzmiała Moritz-Piesch-StrasseSRC-179opracowanieWykaz ulic Tomaszowa Mazowieckiego — nazwy dzisiejsze i historyczne, opracowanie Muzeum im. Antoniego hr. Ostrowskiego w Tomaszowie MazowieckimData2020-2021Gdziehttps://www.muzeumtomaszow.pl/wp-content/uploads/2021/10/Wykaz-ulic-Tomaszowa-Mazowieckiego-nazwy-dzisiejsze-i-historyczne-1.pdfSprawdzono2026-08-26źródło wtórnepełna karta źródła →.

Od świętej Tekli do Barlickiego

Sekwencję nazw odtworzyło tomaszowskie muzeum na podstawie materiałów archiwalnychSRC-179opracowanieWykaz ulic Tomaszowa Mazowieckiego — nazwy dzisiejsze i historyczne, opracowanie Muzeum im. Antoniego hr. Ostrowskiego w Tomaszowie MazowieckimData2020-2021Gdziehttps://www.muzeumtomaszow.pl/wp-content/uploads/2021/10/Wykaz-ulic-Tomaszowa-Mazowieckiego-nazwy-dzisiejsze-i-historyczne-1.pdfSprawdzono2026-08-26źródło wtórnepełna karta źródła →:

  1. Ulica Św. Tekli (od 1830 roku) — pod tą nazwą, w równoległej niemieckiej formie „St. Thekla Strasse”, występuje w aktach budowlanych Moritza Piescha z 1889 i 1895 rokuSRC-158archiwaliumAkta Rządu Gubernialnego Piotrkowskiego w sprawie zatwierdzenia projektów murowanych domów Moritza Piescha pod nr 293 i 296/297 przy ul. Św. Tekli w Tomaszowie, marzec 1889 r.Data1889 (sprawa otwarta 10.03, zamknięta 28.03.1889)GdzieArchiwum Państwowe w Łodzi, sygn. 39/1/0/4/782Sprawdzono2026-08-26źródło pierwotnepełna karta źródła →SRC-172archiwaliumAkta Rządu Gubernialnego Piotrkowskiego w sprawie zatwierdzenia projektu murowanego, dwupiętrowego domu-pałacyku i zabudowań gospodarczych Moritza Piescha pod nr 296 przy ul. Św. Tekli w Tomaszowie, czerwiec–lipiec 1895 r.Data1895 (czerwiec–lipiec, dokładne dni niepewne)GdzieArchiwum Państwowe w Łodzi, sygn. 39/1/0/4/4959Sprawdzono2026-08-26źródło pierwotnepełna karta źródła →.
  2. Teklastrasse — nazwa z okresu okupacji niemieckiej podczas I wojny światowej.
  3. Znowu ulica Św. Tekli — w II Rzeczypospolitej.
  4. Moritz-Piesch-Strasse — nazwa nadana przez niemieckie władze okupacyjne podczas II wojny światowej.
  5. Znowu ulica Św. Tekli — w latach 1945–1948.
  6. Ulica Norberta Barlickiego — od około 1948–1949 roku, nazwa obowiązująca do dziś.

Ulica nazwana od fabrykanta

Podczas okupacji niemieckiej ulicę, przy której stał dawny dom fabrykanta, nazwano wprost jego nazwiskiemSRC-179opracowanieWykaz ulic Tomaszowa Mazowieckiego — nazwy dzisiejsze i historyczne, opracowanie Muzeum im. Antoniego hr. Ostrowskiego w Tomaszowie MazowieckimData2020-2021Gdziehttps://www.muzeumtomaszow.pl/wp-content/uploads/2021/10/Wykaz-ulic-Tomaszowa-Mazowieckiego-nazwy-dzisiejsze-i-historyczne-1.pdfSprawdzono2026-08-26źródło wtórnepełna karta źródła →.

Nazwa ulicy z lat okupacji nie jest zresztą w źródłach jednolita. W tytule akt Ubezpieczalni Społecznej z 1943 roku pojawia się forma „Teklistr. 32”SRC-261archiwaliumOpis jednostki archiwalnej Ubezpieczalni Społecznej w Tomaszowie Mazowieckim z okresu okupacji, 1943 r.Data1943GdzieArchiwum Państwowe w Piotrkowie Trybunalskim, Oddział w Tomaszowie Mazowieckim, sygn. 49/63/0/-/305Sprawdzono2026-09-11źródło pierwotnepełna karta źródła →, a jedna z publikacji muzealnych o wydarzeniach z września 1939 roku wspomina „ulicę św. Zofii (obecnie Barlickiego)”SRC-256opracowanie„Tomaszów Mazowiecki we wrześniu 1939 roku”, opracowanie Muzeum w Tomaszowie Mazowieckim, 2024 r.Data2024 (publikacja online 2024-09-11)Gdziehttps://www.muzeumtomaszow.pl/aktualnosci/tomaszowski-wrzesien-1939-rSprawdzono2026-09-11źródło wtórnepełna karta źródła →. Te rozbieżności wymagają jeszcze weryfikacji.

Kilka numerów przy jednej ulicy

Zmieniały się nie tylko nazwy, ale i numery. Akta budowlane z 1889 i 1895 roku mówią o „placu nr 296”, a wspólnicy firmy mieszkający przy tej ulicy podają w 1919 roku numer 30SRC-158archiwaliumAkta Rządu Gubernialnego Piotrkowskiego w sprawie zatwierdzenia projektów murowanych domów Moritza Piescha pod nr 293 i 296/297 przy ul. Św. Tekli w Tomaszowie, marzec 1889 r.Data1889 (sprawa otwarta 10.03, zamknięta 28.03.1889)GdzieArchiwum Państwowe w Łodzi, sygn. 39/1/0/4/782Sprawdzono2026-08-26źródło pierwotnepełna karta źródła →SRC-172archiwaliumAkta Rządu Gubernialnego Piotrkowskiego w sprawie zatwierdzenia projektu murowanego, dwupiętrowego domu-pałacyku i zabudowań gospodarczych Moritza Piescha pod nr 296 przy ul. Św. Tekli w Tomaszowie, czerwiec–lipiec 1895 r.Data1895 (czerwiec–lipiec, dokładne dni niepewne)GdzieArchiwum Państwowe w Łodzi, sygn. 39/1/0/4/4959Sprawdzono2026-08-26źródło pierwotnepełna karta źródła →SRC-313prasaOgłoszenie rejestru handlowego firmy „Maurycy Piesch — Apretura i Farbiarnia” z wykazem wspólników, „Straż Polska”, 4 września 1919 r.Data1919-09-05 (ogłoszenie datowane 4.09.1919)Gdziehttps://archive.org/details/bc.wbp.lodz.pl.Straz_Polska_1919nr237_50735Sprawdzono2026-09-12źródło pierwotnepełna karta źródła →. Dzisiejszy numer 32 pojawia się od 1927 roku, gdy budynek kupuje Kasa Chorych, i odtąd się nie zmieniaSRC-159prasaOgłoszenie przetargu Powiatowej Kasy Chorych w Tomaszowie Mazowieckim na przebudowę gmachu przy ul. Św. Tekli 32 i budowę dwóch budynków gospodarczych, „Robotnik” nr 298, s. 4, 30 października 1927 r.Data1927-10-30 (ogłoszenie datowane 1927-10-28)Gdziehttps://jbc.bj.uj.edu.pl/Content/454999/NDIGCZAS018617_70321221.pdfSprawdzono2026-08-26źródło pierwotnepełna karta źródła →.

Wyjaśnieniem jest prawdopodobnie reforma numeracji miejskiej, która zastąpiła stare numery policyjne, przypisane do działki, numeracją porządkową, przypisaną do pierzei; szczegóły wymagają jeszcze weryfikacji. Dlatego numery ze źródeł sprzed 1920 roku trudno wprost przypisać do dzisiejszego numeru 32.

Źródła tego rozdziału

  1. SRC-158Akta Rządu Gubernialnego Piotrkowskiego w sprawie zatwierdzenia projektów murowanych domów Moritza Piescha pod nr 293 i 296/297 przy ul. Św. Tekli w Tomaszowie, marzec 1889 r.
  2. SRC-159Ogłoszenie przetargu Powiatowej Kasy Chorych w Tomaszowie Mazowieckim na przebudowę gmachu przy ul. Św. Tekli 32 i budowę dwóch budynków gospodarczych, „Robotnik” nr 298, s. 4, 30 października 1927 r.
  3. SRC-172Akta Rządu Gubernialnego Piotrkowskiego w sprawie zatwierdzenia projektu murowanego, dwupiętrowego domu-pałacyku i zabudowań gospodarczych Moritza Piescha pod nr 296 przy ul. Św. Tekli w Tomaszowie, czerwiec–lipiec 1895 r.
  4. SRC-179Wykaz ulic Tomaszowa Mazowieckiego — nazwy dzisiejsze i historyczne, opracowanie Muzeum im. Antoniego hr. Ostrowskiego w Tomaszowie Mazowieckim
  5. SRC-256„Tomaszów Mazowiecki we wrześniu 1939 roku”, opracowanie Muzeum w Tomaszowie Mazowieckim, 2024 r.
  6. SRC-261Opis jednostki archiwalnej Ubezpieczalni Społecznej w Tomaszowie Mazowieckim z okresu okupacji, 1943 r.
  7. SRC-313Ogłoszenie rejestru handlowego firmy „Maurycy Piesch — Apretura i Farbiarnia” z wykazem wspólników, „Straż Polska”, 4 września 1919 r.