Pałac Piescha
Zabytek nr 281
Co oznacza wpis do rejestru zabytków i co o pałacu mówi dokumentacja konserwatorska
7 października 1982 roku Wojewódzki Konserwator Zabytków w Piotrkowie Trybunalskim wpisał pałac do rejestru zabytków pod numerem 281. Decyzję z rygorem natychmiastowej wykonalności podpisał z upoważnienia wojewody Zygmunt Błaszczyk, a wpis objął całą nieruchomośćSRC-199dokument urzędowyDecyzja Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Piotrkowie Trybunalskim z 7 października 1982 r. o wpisie pałacu przy ul. Barlickiego 32 do rejestru zabytków, nr rej. 281Data1982-10-07GdzieWojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Łodzi, L.dz. Kl.IV-5340/8/82Sprawdzono2026-09-09 (uzyskano jako załącznik nr 1 do pisma WUOZ SRC-198)źródło pierwotnepełna karta źródła →SRC-200dokument urzędowyZapis pozycji nr 281 w księdze rejestru zabytków województwa piotrkowskiego, Dział A — zabytki nieruchomeData1982-10-07GdzieWojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Łodzi, księga rejestru zabytków woj. piotrkowskiego, Dział A, poz. 281Sprawdzono2026-09-09 (uzyskano jako załącznik nr 2 do pisma WUOZ SRC-198)źródło pierwotnepełna karta źródła →.
Decyzja z 1982 roku
Uzasadnienie brzmiało: budynek jest „wybitnym przykładem architektury rezydencjonalnej z przełomu XIX i XX w.”, a jego wystrój „posiada duże wartości architektoniczne, artystyczne i zabytkowe”SRC-199dokument urzędowyDecyzja Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Piotrkowie Trybunalskim z 7 października 1982 r. o wpisie pałacu przy ul. Barlickiego 32 do rejestru zabytków, nr rej. 281Data1982-10-07GdzieWojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Łodzi, L.dz. Kl.IV-5340/8/82Sprawdzono2026-09-09 (uzyskano jako załącznik nr 1 do pisma WUOZ SRC-198)źródło pierwotnepełna karta źródła →. Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Łodzi potwierdził w 2026 roku, że od 1982 roku zakres wpisu nie zmienił się ani razu — nie wydano decyzji zmieniającej, uzupełniającej ani uchylającejSRC-198dokument urzędowyOdpowiedź Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Łodzi na wniosek o informację publiczną w sprawie wpisu pałacu do rejestru zabytków, w tym potwierdzenie braku późniejszych zmian zakresu wpisu z 1982 r.Data2026-09-09GdzieWUOZ-ZRR.1331.61.2026.WRSprawdzono2026-09-09źródło pierwotnepełna karta źródła →.
Karta z 1991 roku
W listopadzie 1991 roku Ośrodek Dokumentacji Zabytków sporządził kartę ewidencyjną obiektu; opracował ją Janusz Korczak ZiołkowskiSRC-197dokument urzędowyKarta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa „Willa pofabrykancka”, Ośrodek Dokumentacji Zabytków, listopad 1991 r.Data1991-11Gdziezabytek.pl/pl/obiekty/g-261491/do…ZIPOZ.NID_N_10_EN.274874/8Sprawdzono2026-08-27źródło wtórnepełna karta źródła →. Karta opisuje willę taką, jaką była wtedy — z przeszkloną oranżerią, ośmioboczną wieżą z kopułą i latarnią, halą z kolumnadą — i odnotowuje przerwane w 1988 roku prace konserwatorskie. Na pierwszej stronie i dwóch wkładkach karty jest dwanaście fotografii J. Śliwińskiego: elewacje, wieża, portal, taras i oranżeria. Datę ich wykonania wpisano odręcznie jako „09.91”, czyli wrzesień 1991 rokuSRC-197dokument urzędowyKarta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa „Willa pofabrykancka”, Ośrodek Dokumentacji Zabytków, listopad 1991 r.Data1991-11Gdziezabytek.pl/pl/obiekty/g-261491/do…ZIPOZ.NID_N_10_EN.274874/8Miejsces. 1Sprawdzono2026-08-27źródło wtórnepełna karta źródła →.
Karta podaje też autorstwo projektu: „inż. A. Sroki i D. Laude”SRC-197dokument urzędowyKarta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa „Willa pofabrykancka”, Ośrodek Dokumentacji Zabytków, listopad 1991 r.Data1991-11Gdziezabytek.pl/pl/obiekty/g-261491/do…ZIPOZ.NID_N_10_EN.274874/8Sprawdzono2026-08-27źródło wtórnepełna karta źródła →. Ten sam zapis powtarzają dwa katalogi zabytków w internecieSRC-175opracowanieWpis o willi „Pałac Piescha” w internetowej bazie dokumentacji polskiego dziedzictwa DIPPDatadostęp 2026-08-26Gdziedipp.info.pl/baza-dipp/lodzkie/po…a-w-tomaszowie-mazowieckimSprawdzono2026-08-26źródło wtórnepełna karta źródła →SRC-176opracowanieWpis o willi w Tomaszowie Mazowieckim w katalogu „Polskie Zabytki”Datadostęp 2026-08-26Gdziepolskiezabytki.pl/m/obiekt/2235/Tomaszow_MazowieckiSprawdzono2026-08-26źródło wtórnepełna karta źródła →. Akta budowlane z 1895 roku mówią co innego: projektantem był inżynier D. Lande, a weryfikował projekt architekt powiatowy Sroka, bez podanego imieniaSRC-172archiwaliumAkta Rządu Gubernialnego Piotrkowskiego w sprawie zatwierdzenia projektu murowanego, dwupiętrowego domu-pałacyku i zabudowań gospodarczych Moritza Piescha pod nr 296 przy ul. Św. Tekli w Tomaszowie, czerwiec–lipiec 1895 r.Data1895 (czerwiec–lipiec, dokładne dni niepewne)GdzieArchiwum Państwowe w Łodzi, sygn. 39/1/0/4/4959Sprawdzono2026-08-26źródło pierwotnepełna karta źródła → — więcej na stronie „Kto zaprojektował wieżę?”.
Co ochrona znaczy dziś
Wojewódzki program opieki nad zabytkami województwa łódzkiego na lata 2024–2027 wymienia willę Piescha jako obiekt zagrożonySRC-002dokument urzędowyWojewódzki Program Opieki nad Zabytkami w Województwie Łódzkim na lata 2024–2027, Samorząd Województwa ŁódzkiegoData2024Gdziebppwl.lodzkie.pl/ckfinder/userfil…WPONZ_2024-2027_sejmik.pdfSprawdzono2026-08-21źródło pierwotnepełna karta źródła →. Ochrona z 1982 roku pozostaje w mocy, w niezmienionym zakresieSRC-198dokument urzędowyOdpowiedź Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Łodzi na wniosek o informację publiczną w sprawie wpisu pałacu do rejestru zabytków, w tym potwierdzenie braku późniejszych zmian zakresu wpisu z 1982 r.Data2026-09-09GdzieWUOZ-ZRR.1331.61.2026.WRSprawdzono2026-09-09źródło pierwotnepełna karta źródła →.
Druga ewidencja, ta miejska
Pałac figuruje też w gminnej ewidencji zabytków, którą miasto prowadzi odrębnie od rejestru wojewódzkiego konserwatora. Ewidencję przyjęto zarządzeniem prezydenta miasta nr 368/2019 z 28 sierpnia 2019 roku, a jej wykaz zmieniano później, ostatnio zarządzeniem nr 251/2026 z 9 września 2026 rokuSRC-416dokument urzędowyZarządzenie Prezydenta Miasta Tomaszowa Mazowieckiego z 9 września 2026 r. zmieniające wykaz kart adresowych gminnej ewidencji zabytków miasta Tomaszowa MazowieckiegoData2026-09-09Gdzieprawomiejscowe.pl/UrzadMiastawTom…cument/1344814/ZarządzenieSprawdzono2026-09-19źródło pierwotnepełna karta źródła →.
W wykazie kart adresowych do tego zarządzenia, w części obejmującej obiekty wpisane do rejestru zabytków, pałac jest pozycją pierwszą: „Willa Pofabrykancka – dawna willa M. Piescha”, Barlickiego 32SRC-416dokument urzędowyZarządzenie Prezydenta Miasta Tomaszowa Mazowieckiego z 9 września 2026 r. zmieniające wykaz kart adresowych gminnej ewidencji zabytków miasta Tomaszowa MazowieckiegoData2026-09-09Gdzieprawomiejscowe.pl/UrzadMiastawTom…cument/1344814/ZarządzenieSprawdzono2026-09-19źródło pierwotnepełna karta źródła →. Ewidencja gminna pokazuje, że miasto uwzględnia ten obiekt we własnym wykazieSRC-416dokument urzędowyZarządzenie Prezydenta Miasta Tomaszowa Mazowieckiego z 9 września 2026 r. zmieniające wykaz kart adresowych gminnej ewidencji zabytków miasta Tomaszowa MazowieckiegoData2026-09-09Gdzieprawomiejscowe.pl/UrzadMiastawTom…cument/1344814/ZarządzenieSprawdzono2026-09-19źródło pierwotnepełna karta źródła →.
Źródła tego rozdziału
- SRC-002Wojewódzki Program Opieki nad Zabytkami w Województwie Łódzkim na lata 2024–2027, Samorząd Województwa Łódzkiego
- SRC-172Akta Rządu Gubernialnego Piotrkowskiego w sprawie zatwierdzenia projektu murowanego, dwupiętrowego domu-pałacyku i zabudowań gospodarczych Moritza Piescha pod nr 296 przy ul. Św. Tekli w Tomaszowie, czerwiec–lipiec 1895 r.
- SRC-175Wpis o willi „Pałac Piescha” w internetowej bazie dokumentacji polskiego dziedzictwa DIPP
- SRC-176Wpis o willi w Tomaszowie Mazowieckim w katalogu „Polskie Zabytki”
- SRC-197Karta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa „Willa pofabrykancka”, Ośrodek Dokumentacji Zabytków, listopad 1991 r. — s. 1
- SRC-198Odpowiedź Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Łodzi na wniosek o informację publiczną w sprawie wpisu pałacu do rejestru zabytków, w tym potwierdzenie braku późniejszych zmian zakresu wpisu z 1982 r.
- SRC-199Decyzja Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Piotrkowie Trybunalskim z 7 października 1982 r. o wpisie pałacu przy ul. Barlickiego 32 do rejestru zabytków, nr rej. 281
- SRC-200Zapis pozycji nr 281 w księdze rejestru zabytków województwa piotrkowskiego, Dział A — zabytki nieruchome
- SRC-416Zarządzenie Prezydenta Miasta Tomaszowa Mazowieckiego z 9 września 2026 r. zmieniające wykaz kart adresowych gminnej ewidencji zabytków miasta Tomaszowa Mazowieckiego
