Zabytek nr 281

7 października 1982 roku Wojewódzki Konserwator Zabytków w Piotrkowie Trybunalskim wpisał pałac do rejestru zabytków pod numerem 281. Decyzję z rygorem natychmiastowej wykonalności podpisał z upoważnienia wojewody Zygmunt Błaszczyk, a wpis objął całą nieruchomość1SRC-199dokument urzędowyDecyzja Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Piotrkowie Trybunalskim z 7 października 1982 r. o wpisie pałacu przy ul. Barlickiego 32 do rejestru zabytków, nr rej. 281Data1982-10-07GdzieWojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Łodzi, L.dz. Kl.IV-5340/8/82Sprawdzono2026-09-09 (uzyskano jako załącznik nr 1 do pisma WUOZ SRC-198)źródło pierwotnepełna karta źródła →SRC-200dokument urzędowyZapis pozycji nr 281 w księdze rejestru zabytków województwa piotrkowskiego, Dział A — zabytki nieruchomeData1982-10-07GdzieWojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Łodzi, księga rejestru zabytków woj. piotrkowskiego, Dział A, poz. 281Sprawdzono2026-09-09 (uzyskano jako załącznik nr 2 do pisma WUOZ SRC-198)źródło pierwotnepełna karta źródła →.

Decyzja z 1982 roku

Uzasadnienie brzmiało: budynek jest „wybitnym przykładem architektury rezydencjonalnej z przełomu XIX i XX w.”, a jego wystrój „posiada duże wartości architektoniczne, artystyczne i zabytkowe”2SRC-199dokument urzędowyDecyzja Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Piotrkowie Trybunalskim z 7 października 1982 r. o wpisie pałacu przy ul. Barlickiego 32 do rejestru zabytków, nr rej. 281Data1982-10-07GdzieWojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Łodzi, L.dz. Kl.IV-5340/8/82Sprawdzono2026-09-09 (uzyskano jako załącznik nr 1 do pisma WUOZ SRC-198)źródło pierwotnepełna karta źródła →. Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Łodzi potwierdził w 2026 roku, że od 1982 roku zakres wpisu nie zmienił się ani razu — nie wydano decyzji zmieniającej, uzupełniającej ani uchylającej3SRC-198dokument urzędowyOdpowiedź Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Łodzi na wniosek o informację publiczną w sprawie wpisu pałacu do rejestru zabytków, w tym potwierdzenie braku późniejszych zmian zakresu wpisu z 1982 r.Data2026-09-09GdzieWUOZ-ZRR.1331.61.2026.WRSprawdzono2026-09-09źródło pierwotnepełna karta źródła →.

Karta z 1991 roku

W listopadzie 1991 roku Ośrodek Dokumentacji Zabytków sporządził kartę ewidencyjną obiektu; opracował ją Janusz Korczak Ziołkowski4SRC-197dokument urzędowyKarta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa „Willa pofabrykancka”, Ośrodek Dokumentacji Zabytków, listopad 1991 r.Data1991-11Gdziehttps://zabytek.pl/pl/obiekty/g-261491/dokumenty/PL.1.9.ZIPOZ.NID_N_10_EN.274874/8Sprawdzono2026-08-27źródło wtórnepełna karta źródła →. Karta opisuje willę taką, jaką była wtedy — z przeszkloną oranżerią, ośmioboczną wieżą z kopułą i latarnią, halą z kolumnadą — i odnotowuje przerwane w 1988 roku prace konserwatorskie. Pięć fotografii na ósmej stronie, wykonanych w lipcu 1981 roku, to jeden z najstarszych zachowanych zapisów wyglądu budynku w dokumentacji urzędowej5SRC-197dokument urzędowyKarta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa „Willa pofabrykancka”, Ośrodek Dokumentacji Zabytków, listopad 1991 r.Data1991-11Gdziehttps://zabytek.pl/pl/obiekty/g-261491/dokumenty/PL.1.9.ZIPOZ.NID_N_10_EN.274874/8Sprawdzono2026-08-27źródło wtórnepełna karta źródła →.

Karta podaje też autorstwo projektu: „inż. A. Sroki i D. Laude”6SRC-197dokument urzędowyKarta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa „Willa pofabrykancka”, Ośrodek Dokumentacji Zabytków, listopad 1991 r.Data1991-11Gdziehttps://zabytek.pl/pl/obiekty/g-261491/dokumenty/PL.1.9.ZIPOZ.NID_N_10_EN.274874/8Sprawdzono2026-08-27źródło wtórnepełna karta źródła →. Ten sam zapis powtarzają dwa katalogi zabytków w internecie7SRC-175opracowanieWpis o willi „Pałac Piescha” w internetowej bazie dokumentacji polskiego dziedzictwa DIPPDatadostęp 2026-08-26Gdziehttps://dipp.info.pl/baza-dipp/lodzkie/powiat-tomaszowski/gmina-tomaszow-mazowiecki/willa-palac-piescha-w-tomaszowie-mazowieckimSprawdzono2026-08-26źródło wtórnepełna karta źródła →SRC-176opracowanieWpis o willi w Tomaszowie Mazowieckim w katalogu „Polskie Zabytki”Datadostęp 2026-08-26Gdziehttp://www.polskiezabytki.pl/m/obiekt/2235/Tomaszow_Mazowiecki/Sprawdzono2026-08-26źródło wtórnepełna karta źródła →. Akta budowlane z 1895 roku mówią co innego: projektantem był inżynier D. Lande, a weryfikował projekt architekt powiatowy Sroka, bez podanego imienia8SRC-172archiwaliumAkta Rządu Gubernialnego Piotrkowskiego w sprawie zatwierdzenia projektu murowanego, dwupiętrowego domu-pałacyku i zabudowań gospodarczych Moritza Piescha pod nr 296 przy ul. Św. Tekli w Tomaszowie, czerwiec–lipiec 1895 r.Data1895 (czerwiec–lipiec, dokładne dni niepewne)GdzieArchiwum Państwowe w Łodzi, sygn. 39/1/0/4/4959Sprawdzono2026-08-26źródło pierwotnepełna karta źródła → — więcej na stronie „Kto zaprojektował wieżę?”.

Co ochrona znaczy dziś

Wojewódzki program opieki nad zabytkami województwa łódzkiego na lata 2024–2027 wymienia willę Piescha jako obiekt zagrożony10SRC-002dokument urzędowyWojewódzki Program Opieki nad Zabytkami w Województwie Łódzkim na lata 2024–2027, Samorząd Województwa ŁódzkiegoData2024Gdziehttps://bppwl.lodzkie.pl/ckfinder/userfiles/files/WPONZ2024-2027/WPONZ_2024-2027_sejmik.pdfSprawdzono2026-08-21źródło pierwotnepełna karta źródła →. Ochrona z 1982 roku pozostaje w mocy, w niezmienionym zakresie11SRC-198dokument urzędowyOdpowiedź Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Łodzi na wniosek o informację publiczną w sprawie wpisu pałacu do rejestru zabytków, w tym potwierdzenie braku późniejszych zmian zakresu wpisu z 1982 r.Data2026-09-09GdzieWUOZ-ZRR.1331.61.2026.WRSprawdzono2026-09-09źródło pierwotnepełna karta źródła →.

Druga ewidencja, ta miejska

Pałac figuruje też w gminnej ewidencji zabytków, którą miasto prowadzi odrębnie od rejestru wojewódzkiego konserwatora. Ewidencję przyjęto zarządzeniem prezydenta miasta nr 368/2019 z 28 sierpnia 2019 roku, a jej wykaz zmieniano później, ostatnio zarządzeniem nr 251/2026 z 9 września 2026 roku12SRC-416dokument urzędowyZarządzenie Prezydenta Miasta Tomaszowa Mazowieckiego z 9 września 2026 r. zmieniające wykaz kart adresowych gminnej ewidencji zabytków miasta Tomaszowa MazowieckiegoData2026-09-09Gdziehttps://prawomiejscowe.pl/UrzadMiastawTomaszowieMazowieckim/document/1344814/ZarządzenieSprawdzono2026-09-19źródło pierwotnepełna karta źródła →.

W wykazie kart adresowych do tego zarządzenia, w części obejmującej obiekty wpisane do rejestru zabytków, pałac jest pozycją pierwszą: „Willa Pofabrykancka – dawna willa M. Piescha”, Barlickiego 3213SRC-416dokument urzędowyZarządzenie Prezydenta Miasta Tomaszowa Mazowieckiego z 9 września 2026 r. zmieniające wykaz kart adresowych gminnej ewidencji zabytków miasta Tomaszowa MazowieckiegoData2026-09-09Gdziehttps://prawomiejscowe.pl/UrzadMiastawTomaszowieMazowieckim/document/1344814/ZarządzenieSprawdzono2026-09-19źródło pierwotnepełna karta źródła →. Ewidencja gminna pokazuje, że miasto uwzględnia ten obiekt we własnym wykazie14SRC-416dokument urzędowyZarządzenie Prezydenta Miasta Tomaszowa Mazowieckiego z 9 września 2026 r. zmieniające wykaz kart adresowych gminnej ewidencji zabytków miasta Tomaszowa MazowieckiegoData2026-09-09Gdziehttps://prawomiejscowe.pl/UrzadMiastawTomaszowieMazowieckim/document/1344814/ZarządzenieSprawdzono2026-09-19źródło pierwotnepełna karta źródła →.

Źródła tego rozdziału

1. SRC-002Wojewódzki Program Opieki nad Zabytkami w Województwie Łódzkim na lata 2024–2027, Samorząd Województwa Łódzkiego
2. SRC-172Akta Rządu Gubernialnego Piotrkowskiego w sprawie zatwierdzenia projektu murowanego, dwupiętrowego domu-pałacyku i zabudowań gospodarczych Moritza Piescha pod nr 296 przy ul. Św. Tekli w Tomaszowie, czerwiec–lipiec 1895 r.
3. SRC-175Wpis o willi „Pałac Piescha” w internetowej bazie dokumentacji polskiego dziedzictwa DIPP
4. SRC-176Wpis o willi w Tomaszowie Mazowieckim w katalogu „Polskie Zabytki”
5. SRC-197Karta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa „Willa pofabrykancka”, Ośrodek Dokumentacji Zabytków, listopad 1991 r.
6. SRC-198Odpowiedź Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Łodzi na wniosek o informację publiczną w sprawie wpisu pałacu do rejestru zabytków, w tym potwierdzenie braku późniejszych zmian zakresu wpisu z 1982 r.
7. SRC-199Decyzja Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Piotrkowie Trybunalskim z 7 października 1982 r. o wpisie pałacu przy ul. Barlickiego 32 do rejestru zabytków, nr rej. 281
8. SRC-200Zapis pozycji nr 281 w księdze rejestru zabytków województwa piotrkowskiego, Dział A — zabytki nieruchome
9. SRC-416Zarządzenie Prezydenta Miasta Tomaszowa Mazowieckiego z 9 września 2026 r. zmieniające wykaz kart adresowych gminnej ewidencji zabytków miasta Tomaszowa Mazowieckiego