Przejdź do treści
Pałac Piescha

Rozdział · dzieje domu

1948–1989

PRL

Ubezpieczalnia, przychodnie, wydział zdrowia — dom przy Barlickiego 32, 1948–1989

Pałac na dawnej rycinie pocztówkowej — reprodukcja z 2017 r. · Rycina pocztówkowa (autor nieznany), reprodukcja za Wikimedia Commons, użytkownik „Wczorajidzis”, licencja CC BY-SA 4.0, plik ⓘ

1 października 1946 roku napadnięto na kasę Ubezpieczalni Społecznej „przy ul. N. Barlickiego” — opracowanie muzealne nie podaje numeru domuSRC-257opracowanieOpracowanie muzealne o historii tomaszowskich organów porządku i bezpieczeństwa publicznego po 1945 r., zawierające wzmiankę o napadzie na kasę Ubezpieczalni Społecznej w 1946 r.Data2025Gdziehttps://www.muzeumtomaszow.pl/aktualnosci/zarys-historii-tomaszowskich-organow-porzadku-i-bezpieczenstwa-publicznego-cz-2Sprawdzono2026-09-11źródło wtórnepełna karta źródła →. Wojna dobiegła końca, a dom nadal służył chorym i ubezpieczonym; w kolejnych dekadach zmieniały się instytucje, które w nim urzędowały. Tablicę ku czci pracowników Ubezpieczalni, odsłoniętą w maju 1948 roku, opisuje rozdział „Wojna”.

Adres bez przerwy

W spisie abonentów telefonicznych z lat 1947–1948 Ubezpieczalnia figuruje „przy św. Tekli”, z gabinetem dyrektora, lekarzem naczelnym i apteką (numer domu ucięty na krawędzi skanu)SRC-274drukSpis abonentów telefonicznych Łódzkiego Okręgu Poczt i Telegrafów na lata 1947-1948, z wpisem Ubezpieczalni Społecznej w Tomaszowie MazowieckimData1947-1948Gdziehttps://archive.org/details/1947-1948.-spis-telefonow-lodzkiego-okregu-poczt-i-telegrafowSprawdzono2026-09-11źródło pierwotnepełna karta źródła →. Od 1949 roku prasa lokuje „w gmachu Ubezpieczalni przy ul. N. Barlickiego 32” ambulatoria, Wydział Świadczeń i aptekęSRC-275prasaNumery „Głosu Tomaszowskiego” z lat 1949-1951, lokujące w gmachu Ubezpieczalni przy ul. Barlickiego 32 ambulatoria, Wydział Świadczeń i aptekęData1949-1951Gdziehttps://archive.org/details/bc.wbp.lodz.pl.GlosTomaszowski1949nr012a_94916Sprawdzono2026-09-11źródło pierwotnepełna karta źródła →. W grudniu 1951 roku wykaz notuje tam aptekę przejętą na własność państwa w ramach nacjonalizacjiSRC-276dokument urzędowyDziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi z 1951 r. — wykaz aptek z terenu Tomaszowa Maz. przejętych na własność Państwa, w tym apteki przy ul. Barlickiego 32Data1951-12-15Gdziehttps://archive.org/details/bc.wbp.lodz.pl.Dz_Urz_Wojewodzkiej_Rady_Nar1951nr23a_68910Sprawdzono2026-09-11źródło pierwotnepełna karta źródła →.

„Głos Tomaszowski” z 14 lipca 1949 roku, s. 5 — „O czym każdy ubezpieczony wiedzieć powinien”: informacje o pomocy lekarskiej, m.in. o przyjęciach lekarzy specjalistów w gmachu Ubezpieczalni przy ul. N. Barlickiego 32 (górna część artykułu) ⓘ

W latach 1951–1952 dawna Ubezpieczalnia rozdzieliła się pod tym samym adresem na dwa piony: Zakład Lecznictwa Pracowniczego i Zakład Ubezpieczeń SpołecznychSRC-331drukSpis abonentów telefonicznych Łódzkiego Okręgu Poczt i Telegrafów na lata 1951-1952, dokumentujący podział Ubezpieczalni na Zakład Lecznictwa Pracowniczego i Zakład Ubezpieczeń Społecznych pod ul. Barlickiego 32Data1951-1952Gdziehttps://archive.org/details/1951-1952.-spis-telefonow-lodzkiego-okregu-poczt-i-telegrafowSprawdzono2026-09-12źródło pierwotnepełna karta źródła →. Potem w domu urzędowała centrala lecznicza Wydziału Zdrowia Prezydium Miejskiej Rady Narodowej — spisy z 1952, 1954 i 1957/58 roku wciąż podają numer 32SRC-332drukSpis abonentów telefonicznych Łódzkiego Okręgu Poczt i Telegrafów na 1952 r., z centralą leczniczą Wydziału Zdrowia Prezydium Miejskiej Rady Narodowej pod ul. Barlickiego 32Data1952Gdziehttps://archive.org/details/1952.-spis-telefonow-lodzkiego-okregu-poczt-i-telegrafowSprawdzono2026-09-12źródło pierwotnepełna karta źródła →SRC-333drukSpis abonentów telefonicznych Łódzkiego Okręgu Poczt i Telegrafów na 1954 r., z centralą leczniczą Wydziału Zdrowia Prezydium Miejskiej Rady Narodowej pod ul. Barlickiego 32Data1954Gdziehttps://archive.org/details/1954.-spis-telefonow-lodzkiego-okregu-poczt-i-telegrafowSprawdzono2026-09-12źródło pierwotnepełna karta źródła →SRC-335drukSpis telefonów województwa łódzkiego na rok 1957/58, z Wydziałem Zdrowia pod ul. Barlickiego 32Data1957-1958Gdziehttps://www.cia.gov/readingroom/docs/CIA-RDP81-01043R002500080010-1.pdfSprawdzono2026-09-12źródło pierwotnepełna karta źródła →. W latach 1967–1970 protokoły Najwyższej Izby Kontroli umieszczają tu Miejską Przychodnię Obwodową, Poradnię Zdrowia Psychicznego i sam Wydział Zdrowia i Opieki Społecznej Prezydium MRNSRC-239archiwaliumOpis jednostki archiwalnej: akta kontroli Najwyższej Izby Kontroli dot. wykorzystania kadr lekarzy specjalistów w Miejskiej Przychodni Obwodowej przy ul. Barlickiego 32, 1967 r.Data1968Gdziesygnatura 39/662/0/-/Spis2.564Sprawdzono2026-09-09źródło pierwotnepełna karta źródła →SRC-240archiwaliumOpis jednostki archiwalnej: akta kontroli Najwyższej Izby Kontroli dot. Wydziału Zdrowia i Opieki Społecznej Prezydium Miejskiej Rady Narodowej przy ul. Barlickiego 32, 1968 r.Data1968Gdziesygnatura 39/662/0/-/Spis2.570Sprawdzono2026-09-09źródło pierwotnepełna karta źródła →SRC-231archiwaliumOpis jednostki archiwalnej: akta kontroli Najwyższej Izby Kontroli dot. Poradni Zdrowia Psychicznego działającej w Miejskiej Przychodni Obwodowej przy ul. Barlickiego 32, 1968-1969 r.Data1970Gdziesygnatura 39/662/0/-/Spis2.905, identyfikator jednostki na portalu: 28805632Sprawdzono2026-09-09 (odczyt bezpośredni przez przeglądarkę)źródło pierwotnepełna karta źródła →. Jak zmieniały się nazwa i organizacja tych instytucji między 1958 a 1967 rokiem, wymaga jeszcze weryfikacji.

Wpis do rejestru zabytków

7 października 1982 roku Wojewódzki Konserwator Zabytków w Piotrkowie Trybunalskim wpisał pałac do rejestru zabytków pod numerem 281, decyzją KL.IV-5340/8/82, z rygorem natychmiastowej wykonalności. Uzasadnił to tym, że budynek jest „wybitnym przykładem architektury rezydencjonalnej z przełomu XIX i XX w.” o „dużych wartościach architektonicznych, artystycznych i zabytkowych”SRC-199dokument urzędowyDecyzja Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Piotrkowie Trybunalskim z 7 października 1982 r. o wpisie pałacu przy ul. Barlickiego 32 do rejestru zabytków, nr rej. 281Data1982-10-07GdzieWojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Łodzi, L.dz. Kl.IV-5340/8/82Sprawdzono2026-09-09 (uzyskano jako załącznik nr 1 do pisma WUOZ SRC-198)źródło pierwotnepełna karta źródła →SRC-200dokument urzędowyZapis pozycji nr 281 w księdze rejestru zabytków województwa piotrkowskiego, Dział A — zabytki nieruchomeData1982-10-07GdzieWojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Łodzi, księga rejestru zabytków woj. piotrkowskiego, Dział A, poz. 281Sprawdzono2026-09-09 (uzyskano jako załącznik nr 2 do pisma WUOZ SRC-198)źródło pierwotnepełna karta źródła →. Zakres wpisu nie zmienił się od 1982 roku — potwierdził to w 2026 roku Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w ŁodziSRC-198dokument urzędowyOdpowiedź Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Łodzi na wniosek o informację publiczną w sprawie wpisu pałacu do rejestru zabytków, w tym potwierdzenie braku późniejszych zmian zakresu wpisu z 1982 r.Data2026-09-09GdzieWUOZ-ZRR.1331.61.2026.WRSprawdzono2026-09-09źródło pierwotnepełna karta źródła →.

Adresatem decyzji był Zespół Opieki Zdrowotnej z siedzibą przy ul. Południowej 35SRC-200dokument urzędowyZapis pozycji nr 281 w księdze rejestru zabytków województwa piotrkowskiego, Dział A — zabytki nieruchomeData1982-10-07GdzieWojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Łodzi, księga rejestru zabytków woj. piotrkowskiego, Dział A, poz. 281Sprawdzono2026-09-09 (uzyskano jako załącznik nr 2 do pisma WUOZ SRC-198)źródło pierwotnepełna karta źródła →. Rola Zespołu wobec budynku wymaga jeszcze weryfikacji.

Zabiegi o pałac dla muzeum

W 1982 roku kierownikiem Muzeum w Tomaszowie Mazowieckim został Ryszard Kotewicz. Jak podaje strona muzeum, „zabiegał o pozyskanie pałacu Piescha dla potrzeb Muzeum w celu organizacji ekspozycji obrazującej historię tomaszowskiego przemysłu. Koncepcja nie została zrealizowana”SRC-226opracowanieBiogram Ryszarda Kotewicza na oficjalnej stronie Muzeum w Tomaszowie Mazowieckim, w tym o jego staraniach o pozyskanie pałacu Piescha dla muzeumDatadostęp 2026-09-09Gdziehttps://www.muzeumtomaszow.pl/o-muzeum/kierownicy-muzeum/ryszard-kotewiczSprawdzono2026-09-09źródło wtórnepełna karta źródła →. 1 października 1984 roku Kotewicz odszedł z muzeum do Archiwum Państwowego w Piotrkowie TrybunalskimSRC-226opracowanieBiogram Ryszarda Kotewicza na oficjalnej stronie Muzeum w Tomaszowie Mazowieckim, w tym o jego staraniach o pozyskanie pałacu Piescha dla muzeumDatadostęp 2026-09-09Gdziehttps://www.muzeumtomaszow.pl/o-muzeum/kierownicy-muzeum/ryszard-kotewiczSprawdzono2026-09-09źródło wtórnepełna karta źródła →.

Źródła tego rozdziału

  1. SRC-197Karta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa „Willa pofabrykancka”, Ośrodek Dokumentacji Zabytków, listopad 1991 r.
  2. SRC-198Odpowiedź Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Łodzi na wniosek o informację publiczną w sprawie wpisu pałacu do rejestru zabytków, w tym potwierdzenie braku późniejszych zmian zakresu wpisu z 1982 r.
  3. SRC-199Decyzja Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Piotrkowie Trybunalskim z 7 października 1982 r. o wpisie pałacu przy ul. Barlickiego 32 do rejestru zabytków, nr rej. 281
  4. SRC-200Zapis pozycji nr 281 w księdze rejestru zabytków województwa piotrkowskiego, Dział A — zabytki nieruchome
  5. SRC-207Artykuł internetowy o historii pałacu, cytujący ówczesną dyrektorkę Muzeum w Tomaszowie Mazowieckim na temat starań o pałac w latach 80. XX w
  6. SRC-226Biogram Ryszarda Kotewicza na oficjalnej stronie Muzeum w Tomaszowie Mazowieckim, w tym o jego staraniach o pozyskanie pałacu Piescha dla muzeum
  7. SRC-231Opis jednostki archiwalnej: akta kontroli Najwyższej Izby Kontroli dot. Poradni Zdrowia Psychicznego działającej w Miejskiej Przychodni Obwodowej przy ul. Barlickiego 32, 1968-1969 r.
  8. SRC-238Opis jednostki archiwalnej z zespołu Muzeum w Tomaszowie Mazowieckim, dotyczącej nabywania i zbywania nieruchomości, w tym zabytkowego budynku przy ul. Barlickiego 32, 1984-1989 r.
  9. SRC-239Opis jednostki archiwalnej: akta kontroli Najwyższej Izby Kontroli dot. wykorzystania kadr lekarzy specjalistów w Miejskiej Przychodni Obwodowej przy ul. Barlickiego 32, 1967 r.
  10. SRC-240Opis jednostki archiwalnej: akta kontroli Najwyższej Izby Kontroli dot. Wydziału Zdrowia i Opieki Społecznej Prezydium Miejskiej Rady Narodowej przy ul. Barlickiego 32, 1968 r.
  11. SRC-257Opracowanie muzealne o historii tomaszowskich organów porządku i bezpieczeństwa publicznego po 1945 r., zawierające wzmiankę o napadzie na kasę Ubezpieczalni Społecznej w 1946 r.
  12. SRC-274Spis abonentów telefonicznych Łódzkiego Okręgu Poczt i Telegrafów na lata 1947-1948, z wpisem Ubezpieczalni Społecznej w Tomaszowie Mazowieckim
  13. SRC-275Numery „Głosu Tomaszowskiego” z lat 1949-1951, lokujące w gmachu Ubezpieczalni przy ul. Barlickiego 32 ambulatoria, Wydział Świadczeń i aptekę
  14. SRC-276Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi z 1951 r. — wykaz aptek z terenu Tomaszowa Maz. przejętych na własność Państwa, w tym apteki przy ul. Barlickiego 32
  15. SRC-331Spis abonentów telefonicznych Łódzkiego Okręgu Poczt i Telegrafów na lata 1951-1952, dokumentujący podział Ubezpieczalni na Zakład Lecznictwa Pracowniczego i Zakład Ubezpieczeń Społecznych pod ul. Barlickiego 32
  16. SRC-332Spis abonentów telefonicznych Łódzkiego Okręgu Poczt i Telegrafów na 1952 r., z centralą leczniczą Wydziału Zdrowia Prezydium Miejskiej Rady Narodowej pod ul. Barlickiego 32
  17. SRC-333Spis abonentów telefonicznych Łódzkiego Okręgu Poczt i Telegrafów na 1954 r., z centralą leczniczą Wydziału Zdrowia Prezydium Miejskiej Rady Narodowej pod ul. Barlickiego 32
  18. SRC-335Spis telefonów województwa łódzkiego na rok 1957/58, z Wydziałem Zdrowia pod ul. Barlickiego 32