Przejdź do treści
Pałac Piescha

Pałac Piescha

Kim są sąsiedzi pałacu?

Dwa bliźniacze domy z 1889 roku i pytanie, czy dziś flankują pałac jako oficyny

Sześć lat przed dom-pałacykiem zatwierdzono dwa inne domy Piescha, na sąsiednich działkach. Czy to one stoją dziś po obu stronach pałacu jako oficyny? To hipoteza, która wymaga jeszcze weryfikacji.

Dwie sprawy, ten sam dzień

10 marca 1889 roku do Piotrkowskiego Rządu Gubernialnego wpłynęły naraz dwa wnioski budowlane Moritza Piescha: jeden dla placu nr 293, drugi dla placu nr 296/297 — obie nieruchomości leżały przy ulicy Św. TekliSRC-158archiwaliumAkta Rządu Gubernialnego Piotrkowskiego w sprawie zatwierdzenia projektów murowanych domów Moritza Piescha pod nr 293 i 296/297 przy ul. Św. Tekli w Tomaszowie, marzec 1889 r.Data1889 (sprawa otwarta 10.03, zamknięta 28.03.1889)GdzieArchiwum Państwowe w Łodzi, sygn. 39/1/0/4/782Sprawdzono2026-08-26źródło pierwotnepełna karta źródła →. Plac nr 293 Piesch kupił na własność od Tomaszowskiej Kasy Miejskiej, wykupując wzniesione tam budowle od dotychczasowego dzierżawcy Pawła Knota za 1123 ruble 65 kopiejek; nr 296/297 trzymał na prawie wieczystego czynszuSRC-158archiwaliumAkta Rządu Gubernialnego Piotrkowskiego w sprawie zatwierdzenia projektów murowanych domów Moritza Piescha pod nr 293 i 296/297 przy ul. Św. Tekli w Tomaszowie, marzec 1889 r.Data1889 (sprawa otwarta 10.03, zamknięta 28.03.1889)GdzieArchiwum Państwowe w Łodzi, sygn. 39/1/0/4/782Sprawdzono2026-08-26źródło pierwotnepełna karta źródła →.

Oba projekty sporządził ten sam inżynier cywilny — Józef Feliksowicz Pomianowski, w 1889 roku nadetatowy technik Wydziału Budowlanego Rządu GubernialnegoSRC-158archiwaliumAkta Rządu Gubernialnego Piotrkowskiego w sprawie zatwierdzenia projektów murowanych domów Moritza Piescha pod nr 293 i 296/297 przy ul. Św. Tekli w Tomaszowie, marzec 1889 r.Data1889 (sprawa otwarta 10.03, zamknięta 28.03.1889)GdzieArchiwum Państwowe w Łodzi, sygn. 39/1/0/4/782Sprawdzono2026-08-26źródło pierwotnepełna karta źródła →SRC-397druk urzędowy„Pamiatnaja kniżka Piotrkowskoj guberni” na 1889 r. — skład osobowy Rządu Gubernialnego PiotrkowskiegoData1889Gdziehttps://vivaldi.nlr.ru/bx000020958/view/Sprawdzono2026-09-13źródło pierwotnepełna karta źródła →SRC-398druk„Księga pamiątkowa Inżynierów Cywilnych Polaków wychowanków Instytutu Inżynierów Cywilnych w Petersburgu”, Koło Inżynierów Cywilnych, Warszawa 1937Data1937Gdziehttps://polona.pl/item-view/d5bac303-6b0b-4721-b62a-99aab83596c4Sprawdzono2026-09-13źródło wtórnepełna karta źródła →. Obie sprawy zatwierdzono tego samego dnia, 20 marca 1889 roku, tą samą formułą i z tym samym warunkiem: dach i kominy z materiału niepalnego. Podpisali Gubernator Aleksander Komarow, Wicegubernator Iwan Podgorodnikow i Inżynier Gubernialny Iwan NowackiSRC-397druk urzędowy„Pamiatnaja kniżka Piotrkowskoj guberni” na 1889 r. — skład osobowy Rządu Gubernialnego PiotrkowskiegoData1889Gdziehttps://vivaldi.nlr.ru/bx000020958/view/Sprawdzono2026-09-13źródło pierwotnepełna karta źródła →.

Dwa niemal identyczne domy

Dwie elewacje domu na placu nr 293, projekt inżyniera Pomianowskiego, marzec 1889 ⓘ
Dwie elewacje domu na placu nr 296/297, ten sam projekt co dla placu nr 293, marzec 1889 ⓘ

Rysunki obu domów, zestawione obok siebie, pokazują ten sam projekt: parterowy budynek z centralnym ryzalitem zwieńczonym trójkątnym szczytem, boniowane narożniki, ząbkowany fryz i dwa kominy z chorągiewkami-wiatrowskazamiSRC-158archiwaliumAkta Rządu Gubernialnego Piotrkowskiego w sprawie zatwierdzenia projektów murowanych domów Moritza Piescha pod nr 293 i 296/297 przy ul. Św. Tekli w Tomaszowie, marzec 1889 r.Data1889 (sprawa otwarta 10.03, zamknięta 28.03.1889)GdzieArchiwum Państwowe w Łodzi, sygn. 39/1/0/4/782Sprawdzono2026-08-26źródło pierwotnepełna karta źródła →. Różni je tylko numer działki w podpisie zatwierdzającym.

Przekrój domu na placu nr 293, marzec 1889 ⓘ
Przekrój domu na placu nr 296/297, marzec 1889 ⓘ

Przekroje są równie zbieżne jak elewacje: ta sama narożna wieżyczka zwieńczona blankowaniem, ten sam układ wnętrzaSRC-158archiwaliumAkta Rządu Gubernialnego Piotrkowskiego w sprawie zatwierdzenia projektów murowanych domów Moritza Piescha pod nr 293 i 296/297 przy ul. Św. Tekli w Tomaszowie, marzec 1889 r.Data1889 (sprawa otwarta 10.03, zamknięta 28.03.1889)GdzieArchiwum Państwowe w Łodzi, sygn. 39/1/0/4/782Sprawdzono2026-08-26źródło pierwotnepełna karta źródła →. Do sprawy nr 296/297 dołączono też osobny rzut parteru z klatką schodową.

Rzut parteru domu na placu nr 296/297, marzec 1889 ⓘ

Co stało na działce 296

Plan generalny placów nr 296/297, marzec 1889 — na placu 296 dwa drewniane budynki „do rozbiórki”, na placu 297 projektowany dom murowany ⓘ

Plan generalny sprawy nr 296/297 pokazuje więcej niż sam projektowany dom. Na placu 297 zaznaczono na pomarańczowo nowy dom murowany, oznaczony literą „a”. Na sąsiednim placu 296 legenda wskazuje dwa inne obiekty, „б” i „в”, opisane wprost jako „do rozbiórki”SRC-158archiwaliumAkta Rządu Gubernialnego Piotrkowskiego w sprawie zatwierdzenia projektów murowanych domów Moritza Piescha pod nr 293 i 296/297 przy ul. Św. Tekli w Tomaszowie, marzec 1889 r.Data1889 (sprawa otwarta 10.03, zamknięta 28.03.1889)GdzieArchiwum Państwowe w Łodzi, sygn. 39/1/0/4/782Sprawdzono2026-08-26źródło pierwotnepełna karta źródła →:

а. Проектируемый каменный одноэтажный жилой домъ б. Деревянный жилой домъ на сломку в. Деревянный сарай на сломку

Stał tam więc drewniany dom mieszkalny i drewniana szopa, oba przeznaczone do zburzenia. Zatwierdzenie z 1889 roku obejmowało tylko dom murowany na placu 297; plac 296 pozostawał poza zakresem tego pozwolenia.

Kolorowy plan sytuacyjny okolicy placów nr 296/297, marzec 1889 ⓘ

Ten sam arkusz zawiera kolorowy, akwarelowy plan sytuacyjny okolicy, z zaznaczonym ciekiem wodnym i siecią ulic wokół posesjiSRC-158archiwaliumAkta Rządu Gubernialnego Piotrkowskiego w sprawie zatwierdzenia projektów murowanych domów Moritza Piescha pod nr 293 i 296/297 przy ul. Św. Tekli w Tomaszowie, marzec 1889 r.Data1889 (sprawa otwarta 10.03, zamknięta 28.03.1889)GdzieArchiwum Państwowe w Łodzi, sygn. 39/1/0/4/782Sprawdzono2026-08-26źródło pierwotnepełna karta źródła →.

Co było dalej

Dom murowany na placu 296 — ten, który dziś nosi adres pałacu — nie powstał w 1889 roku. Akta z tamtego roku dotyczą wyłącznie domów na placach 293 i 297; dopiero sprawa z 1895 roku zatwierdza „dom-pałacyk” na placu 296SRC-172archiwaliumAkta Rządu Gubernialnego Piotrkowskiego w sprawie zatwierdzenia projektu murowanego, dwupiętrowego domu-pałacyku i zabudowań gospodarczych Moritza Piescha pod nr 296 przy ul. Św. Tekli w Tomaszowie, czerwiec–lipiec 1895 r.Data1895 (czerwiec–lipiec, dokładne dni niepewne)GdzieArchiwum Państwowe w Łodzi, sygn. 39/1/0/4/4959Sprawdzono2026-08-26źródło pierwotnepełna karta źródła → oraz — tego samego lata — flygiel i przybudówkę na sąsiednim placu 298SRC-235archiwaliumAkta Rządu Gubernialnego Piotrkowskiego: projekt murowanego, dwupiętrowego skrzydła i jednopiętrowej przybudówki Maurycego Piescha na placu nr 298 w Tomaszowie, 1895Data1895GdzieArchiwum Państwowe w Łodzi, sygn. 39/1/0/4/4951Sprawdzono2026-09-09źródło pierwotnepełna karta źródła →. Więcej o tamtych rysunkach: „Projekt z 1895 roku” i „Projekt oficyn z 1895 roku”.

Zobacz dokumentyProjekt z 1895 rokuDom-pałacyk na rysunkach — wieża, loggia, klatka schodowa i stajnia obokZobacz dokumentyProjekt oficyn z 1895 rokuFlygiel i przybudówka na placu nr 298 — bliźniacza sprawa domu-pałacyku

Źródła tego rozdziału

  1. SRC-158Akta Rządu Gubernialnego Piotrkowskiego w sprawie zatwierdzenia projektów murowanych domów Moritza Piescha pod nr 293 i 296/297 przy ul. Św. Tekli w Tomaszowie, marzec 1889 r.
  2. SRC-172Akta Rządu Gubernialnego Piotrkowskiego w sprawie zatwierdzenia projektu murowanego, dwupiętrowego domu-pałacyku i zabudowań gospodarczych Moritza Piescha pod nr 296 przy ul. Św. Tekli w Tomaszowie, czerwiec–lipiec 1895 r.
  3. SRC-235Akta Rządu Gubernialnego Piotrkowskiego: projekt murowanego, dwupiętrowego skrzydła i jednopiętrowej przybudówki Maurycego Piescha na placu nr 298 w Tomaszowie, 1895
  4. SRC-397„Pamiatnaja kniżka Piotrkowskoj guberni” na 1889 r. — skład osobowy Rządu Gubernialnego Piotrkowskiego
  5. SRC-398„Księga pamiątkowa Inżynierów Cywilnych Polaków wychowanków Instytutu Inżynierów Cywilnych w Petersburgu”, Koło Inżynierów Cywilnych, Warszawa 1937
  6. SRC-404Zestawienie rysunków elewacji domów z akt budowlanych z 1889 r. z obecną zabudową przy ul. Norberta Barlickiego, widoczną w Google Street View