Przejdź do treści
Pałac Piescha

Rozdział · dzieje domu

1908–1927

Koniec rodu w domu

Od śmierci fabrykanta do sprzedaży pałacu, 1908–1927

Rodzina Moritza (Maurycego) Piescha przed willą, fotografia sprzed 1907 r. ⓘ

Moritz Piesch zmarł w 1908 rokuSRC-289prasaNekrolog Moritza Piescha z portretem, dodatek ilustrowany do łódzkiego dziennika niemieckojęzycznego „Neue Lodzer Zeitung”, 21 czerwca 1908 r.Data1908-06-21 (data wydania: niedziela 8 (21) czerwca 1908)Gdziehttps://archive.org/details/bc.wbp.lodz.pl.Illustrierte_Sonntags_Beilage_zur_H_und_I_NLZ_1908_no26a_78831Sprawdzono2026-09-12źródło pierwotnepełna karta źródła →. Dziewiętnaście lat później dom zaprojektowany dla jego rodziny należał już do kogoś innego.

Nagrobek Moritza Piescha na cmentarzu ewangelickim w Tomaszowie, z płaskorzeźbą portretową i napisem „Treue um Treue” (wierność za wierność) · Ktw, Wikimedia Commons, licencja CC BY-SA 3.0, plik ⓘ

Nie zostawił jednego następcy, lecz dzieci z dwóch małżeństwSRC-401archiwaliumAkt urodzenia Rudolfa Adolfa Piescha, księga parafii ewangelicko-luterańskiej w Tomaszowie, 1876 r.Data1876-09-11Gdziehttps://digital.martin-opitz-bibliothek.de/detailseite/id/4551/page/20?tx_dlf%5Bdouble%5D=0Sprawdzono2026-09-13źródło pierwotnepełna karta źródła →SRC-403archiwaliumAkt urodzenia Karola Fryderyka Piescha, księga parafii ewangelicko-luterańskiej w Tomaszowie, 1891 r.Data1891-01-21Gdziehttps://digital.martin-opitz-bibliothek.de/detailseite/id/4552/page/224?tx_dlf%5Bdouble%5D=0Sprawdzono2026-09-13źródło pierwotnepełna karta źródła → — więcej w rozdziale „Fabrykant” i na stronie „Drzewo rodziny Pieschów”.

Zobacz dokumentyDrzewo rodziny PieschówDwa małżeństwa i dzieci fabrykanta

Firma zostaje spółką, dom zostaje domem

W 1914 roku synowie Piescha — Rudolf Adolf i Karol Fryderyk — razem z szwagrem Alfonsem Severinem przekształcili rodzinne zakłady farbiarskie i apreturskie we francuską spółkę akcyjną „Société Anonyme des Etablissements Piesch de Tomaszow”, z kapitałem 3 500 000 frankówSRC-341drukNota o spółce „Société Anonyme des Etablissements Piesch de Tomaszow” w rocznikowym wydawnictwie francuskich spółek akcyjnych, tom na rok 1914Data1914Gdziehttps://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t54315210dSprawdzono2026-09-12źródło pierwotnepełna karta źródła →. Statut, ogłoszony w paryskim publikatorze spółek 2 marca 1914 roku, nazywa ich wprost: „Monsieur Alphonse Severin, Monsieur Charles-Frédéric Piesch et Monsieur Rodolf-Adolf Piesch” — spadkobiercami wnoszącymi do spółki działające przedsiębiorstwoSRC-358druk urzędowyOgłoszenie statutowe „Société Anonyme des Etablissements Piesch de Tomaszow” w paryskim publikatorze spółek akcyjnych „Bulletin des annonces légales obligatoires”, 2 marca 1914 r.Data1914Gdziehttps://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k3815767xSprawdzono2026-09-12źródło pierwotnepełna karta źródła →.

Okładka akt Rządu Gubernialnego Piotrkowskiego o elektrycznym oświetleniu fabryk spadkobierców Moryca Piescha pod nr 313 w Tomaszowie — sprawę wszczęto 10 listopada 1911 r. ⓘ

Rodzina zachowała nad nim kontrolę: blisko trzy czwarte akcji objęła w zamian za wniesiony majątekSRC-341drukNota o spółce „Société Anonyme des Etablissements Piesch de Tomaszow” w rocznikowym wydawnictwie francuskich spółek akcyjnych, tom na rok 1914Data1914Gdziehttps://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t54315210dSprawdzono2026-09-12źródło pierwotnepełna karta źródła →. Aport obejmował samo przedsiębiorstwo: nazwę handlową, maszyny, klientelę, procesy produkcyjne. Grunty i budynki miały zostać spółce wynajęte albo sprzedane dopiero na jej żądanieSRC-358druk urzędowyOgłoszenie statutowe „Société Anonyme des Etablissements Piesch de Tomaszow” w paryskim publikatorze spółek akcyjnych „Bulletin des annonces légales obligatoires”, 2 marca 1914 r.Data1914Gdziehttps://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k3815767xSprawdzono2026-09-12źródło pierwotnepełna karta źródła →. Nota nie wymienia wśród nich willi przy ulicy Św. Tekli; jej status wymaga jeszcze weryfikacji.

We wrześniu 1919 roku rejestr handlowy notuje tę samą trójkę — Alfonsa Severina, Rudolfa Adolfa i Karola Fryderyka Piescha — jako wspólników firmy „Maurycy Piesch”, mieszkających w Tomaszowie przy ulicy Św. Tekli 30SRC-313prasaOgłoszenie rejestru handlowego firmy „Maurycy Piesch — Apretura i Farbiarnia” z wykazem wspólników, „Straż Polska”, 4 września 1919 r.Data1919-09-05 (ogłoszenie datowane 4.09.1919)Gdziehttps://archive.org/details/bc.wbp.lodz.pl.Straz_Polska_1919nr237_50735Sprawdzono2026-09-12źródło pierwotnepełna karta źródła →. Wykaz z 1926 roku, ostatni przed sprzedażą pałacu, wymienia te same nazwiskaSRC-308drukWpis firmy „Maurycy Piesch — Apretura i Farbiarnia” w Podręcznym Rejestrze Handlowym na 1926 r.Data1926-05-10Gdziehttps://archive.org/details/bc.wbp.lodz.pl.Podreczny_Rejestr_Handlowy1926aCz3_52195Sprawdzono2026-09-12źródło pierwotnepełna karta źródła →. Dalsze losy spółki, aż po jej likwidację, opisuje osobna strona „Francuska spółka”.

Zobacz dokumentyFrancuska spółkaJak w 1914 roku zakłady Pieschów stały się „Société Anonyme”

Zięć umiera, spółka traci pieniądze

31 października 1925 roku w Łodzi zmarł Alfons Severin, mąż córki Piescha, MinnySRC-310archiwaliumAkt zgonu Alfonsa Severina, fabrykanta, księga parafii ewangelicko-augsburskiej św. Jana w Łodzi, 1925 r.Data1925-11-01 (data aktu, zgon 31.10.1925)Gdziehttps://metryki.genealodzy.pl/metryki.php?op=kt&ar=3&zs=1565d&sy=1925c&kt=1Sprawdzono2026-09-12źródło pierwotnepełna karta źródła →. Sześć lat później jego córka Gabryela wystąpiła przed Sądem Okręgowym w Piotrkowie przeciwko francuskiej spółce o działy nieruchomości w TomaszowieSRC-311archiwaliumAkt małżeństwa wnuczki Moritza Piescha, księga parafii ewangelicko-augsburskiej św. Jana w Łodzi, 1933 r.Data1933-06-08Gdziehttps://metryki.genealodzy.pl/index.php?op=pg&id=571&sy=1933b&kt=1&plik=066-067.jpgSprawdzono2026-09-12źródło pierwotnepełna karta źródła →SRC-291archiwaliumZestaw jednostek archiwalnych dotyczących nieruchomości, firmy i rodziny Piesch w zasobach Archiwów Państwowych w Łodzi i Piotrkowie Trybunalskim (Oddział w Tomaszowie Mazowieckim)Data1888-1996Gdziesygn. 48/243/0/9/4272Sprawdzono2026-09-12źródło pierwotnepełna karta źródła →. Było to cztery lata po sprzedaży domu.

Rok śmierci Severina zbiegł się z załamaniem spółki. Roczniki giełdowe pokazują gwałtowny spadek: 426 792 franki zysku netto w 1923 roku, zaledwie 52 739 franków w 1924 roku, a w 1925 roku 508 548 franków straty — przy spadku kursu akcji z 365–345 franków do 200–150 frankówSRC-373drukTabela wyników finansowych spółki „Etablissements Piesch de Tomaszow” za lata 1923–1925 w roczniku giełdowo-finansowym „Annuaire Desfossés”, 1927 r.Data1927Gdziehttps://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t54243434g/f432.itemSprawdzono2026-09-12źródło pierwotnepełna karta źródła →SRC-370prasaOmówienie wyników finansowych spółki „Etablissements Piesch de Tomaszow” za 1924 r., „L'Illustration économique et financière”, 15 sierpnia 1925 r.Data1925-08-15Gdziehttps://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t52181081k/f10.itemSprawdzono2026-09-12źródło pierwotnepełna karta źródła →.

W sierpniu 1926 roku nadzwyczajne walne zgromadzenie rozważało poddanie spółki kontroli innego przedsiębiorstwa włókienniczego albo jej pochłonięcie przez nieSRC-371prasaNota o stracie za 1925 r. i planie restrukturyzacji spółki „Etablissements Piesch de Tomaszow”, „L'Illustration économique et financière”, 7 sierpnia 1926 r.Data1926-08-07Gdziehttps://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t52173965x/f13.itemSprawdzono2026-09-12źródło pierwotnepełna karta źródła →. Rok później sprawozdanie finansowe mówiło o kolejnej stracie i o zmianie profilu produkcji, wymuszonej „kryzysem polskim”SRC-372prasaSprawozdanie z wyników spółki „Etablissements Piesch de Tomaszow” za 1926 r. i zmiany profilu produkcji, „L'Illustration économique et financière”, 9 lipca 1927 r.Data1927-07-09Gdziehttps://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t52189314p/f22.itemSprawdzono2026-09-12źródło pierwotnepełna karta źródła →.

Ogłoszenie z francuskiego dziennika urzędowego z 28 czerwca 1926 r. — spółka Etablissements Piesch de Tomaszow z siedzibą w Paryżu zwołuje walne zgromadzenie na 31 lipca 1926 r. ⓘ

Sprzedaż

W lutym 1927 roku dwa łódzkie dzienniki podały wiadomość opisaną w rozdziale „Pałac dla chorych”: Powiatowa Kasa Chorych kupiła dom „od jednego z tamtejszych przemysłowców”SRC-280prasa„Nowy gmach Kasy Chorych w Tomaszowie”, „Kurjer Łódzki” nr 42, s. 7, 12 lutego 1927 r.Data1927-02-12Gdziehttps://archive.org/details/bc.wbp.lodz.pl.KurjerLodzki1927nr042a_89637Sprawdzono2026-09-11źródło pierwotnepełna karta źródła →SRC-290prasa„Tomaschow. Die Krankenkasse kauft ein Palais”, „Lodzer Volkszeitung” nr 42, 12 lutego 1927 r.Data1927-02-12Gdziehttps://archive.org/details/bc.wbp.lodz.pl.Lodzer_Volkszeitung_1927nr042_98748Sprawdzono2026-09-12źródło pierwotnepełna karta źródła →.

Sprzedających wymienia dopiero późniejsze opracowanie regionalne. Według niego akt notarialny nr 506 spisano 10 lutego 1927 roku przed notariuszem Karolem Lechowiczem, własność przeszła 14 marca 1927 roku, a cena przekroczyła 14 750 dolarów amerykańskich; sprzedawało sześcioro spadkobierców Moritza PieschaSRC-408opracowanieArtykuł internetowy o majątku rodziny Piesch — farbiarni, fabryce zapałek i willi — na stronie Towarzystwa Przyjaciół Tomaszowa MazowieckiegoDatadostęp 2026-09-18Gdziehttp://www.tptm.pl/sekcja-strony-glownej/fabryki/Sprawdzono2026-09-18źródło wtórnepełna karta źródła →. Te szczegóły wymagają jeszcze weryfikacji w teczce hipotecznej.

Sprzedaż domu nie oznaczała końca przedsiębiorstwa, które nosiło imię założyciela — o jego dalszych losach opowiada strona „Francuska spółka”. W 1927 roku dom przeszedł w ręce Kasy Chorych.

Zobacz dokumentyFrancuska spółkaJak w 1914 roku zakłady Pieschów stały się „Société Anonyme”

Źródła tego rozdziału

  1. SRC-280„Nowy gmach Kasy Chorych w Tomaszowie”, „Kurjer Łódzki” nr 42, s. 7, 12 lutego 1927 r.
  2. SRC-289Nekrolog Moritza Piescha z portretem, dodatek ilustrowany do łódzkiego dziennika niemieckojęzycznego „Neue Lodzer Zeitung”, 21 czerwca 1908 r.
  3. SRC-290„Tomaschow. Die Krankenkasse kauft ein Palais”, „Lodzer Volkszeitung” nr 42, 12 lutego 1927 r.
  4. SRC-291Zestaw jednostek archiwalnych dotyczących nieruchomości, firmy i rodziny Piesch w zasobach Archiwów Państwowych w Łodzi i Piotrkowie Trybunalskim (Oddział w Tomaszowie Mazowieckim)
  5. SRC-308Wpis firmy „Maurycy Piesch — Apretura i Farbiarnia” w Podręcznym Rejestrze Handlowym na 1926 r.
  6. SRC-310Akt zgonu Alfonsa Severina, fabrykanta, księga parafii ewangelicko-augsburskiej św. Jana w Łodzi, 1925 r.
  7. SRC-311Akt małżeństwa wnuczki Moritza Piescha, księga parafii ewangelicko-augsburskiej św. Jana w Łodzi, 1933 r.
  8. SRC-313Ogłoszenie rejestru handlowego firmy „Maurycy Piesch — Apretura i Farbiarnia” z wykazem wspólników, „Straż Polska”, 4 września 1919 r.
  9. SRC-341Nota o spółce „Société Anonyme des Etablissements Piesch de Tomaszow” w rocznikowym wydawnictwie francuskich spółek akcyjnych, tom na rok 1914
  10. SRC-358Ogłoszenie statutowe „Société Anonyme des Etablissements Piesch de Tomaszow” w paryskim publikatorze spółek akcyjnych „Bulletin des annonces légales obligatoires”, 2 marca 1914 r.
  11. SRC-370Omówienie wyników finansowych spółki „Etablissements Piesch de Tomaszow” za 1924 r., „L'Illustration économique et financière”, 15 sierpnia 1925 r.
  12. SRC-371Nota o stracie za 1925 r. i planie restrukturyzacji spółki „Etablissements Piesch de Tomaszow”, „L'Illustration économique et financière”, 7 sierpnia 1926 r.
  13. SRC-372Sprawozdanie z wyników spółki „Etablissements Piesch de Tomaszow” za 1926 r. i zmiany profilu produkcji, „L'Illustration économique et financière”, 9 lipca 1927 r.
  14. SRC-373Tabela wyników finansowych spółki „Etablissements Piesch de Tomaszow” za lata 1923–1925 w roczniku giełdowo-finansowym „Annuaire Desfossés”, 1927 r.
  15. SRC-401Akt urodzenia Rudolfa Adolfa Piescha, księga parafii ewangelicko-luterańskiej w Tomaszowie, 1876 r.
  16. SRC-403Akt urodzenia Karola Fryderyka Piescha, księga parafii ewangelicko-luterańskiej w Tomaszowie, 1891 r.
  17. SRC-408Artykuł internetowy o majątku rodziny Piesch — farbiarni, fabryce zapałek i willi — na stronie Towarzystwa Przyjaciół Tomaszowa Mazowieckiego